KWALIBO geeft bodemsector voorsprong bij innovatieve contractvormen

Kwaliteitsborging in het bodembeheer is de laatste jaren als een deken over de bodemsector uitgespreid. Kwaliteitsborging middels gecertificeerde werkprocessen vormen de pijlers van KWALIBO. De bodemsector is echter niet de enige bedrijfstak waarbinnen kwaliteitszorg een kernbegrip is geworden. Grote opdrachtgevers zijn sinds een aantal jaren op zoek naar een andere werkverhouding met marktpartijen. Marktpartijen krijgen een grotere inbreng bij het ontwikkelen, ontwerpen en uitvoeren van projecten. Ook krijgen opdrachtnemers een steeds grotere rol bij het zelf borgen van de kwaliteit van werken.

Door Rijkswaterstaat is in 2008 een “grootschalig onderhoudscontract wegen” aanbesteed. Het werk diende te worden uitgevoerd met externe kwaliteitsborging, waarbij systeemgerichte contractbeheersing (SCB) het instrument was om het proces te controleren en te sturen.  Onderdeel van het bestek waren een zevental bodemsaneringen die door Rasenberg Milieutechniek B.V. zijn uitgevoerd. KWALIBO versus SCB: Wat zijn de verschillen en op welke wijze vullen zij elkaar aan? In dit artikel volgt een beknopte evaluatie over de kennismaking tussen de KWALIBO en SCB.

Algemeen kan worden gesteld dat mede als gevolg van KWALIBO, een goed functionerend kwaliteitssysteem bij bodemsaneringspartijen voorhanden is. Kwaliteits- en hoeveelhedenadministratie dienen in het kader van KWALIBO aantoonbaar in logboeken te worden geregistreerd. Werknemers zijn gekwalificeerd en taken en verantwoordelijkheden worden eenduidig vastgelegd. Afwijkingen worden geconstateerd, geregistreerd en gemeld, waarna corrigerende maatregelen worden getroffen. Het proces verloopt beheerst en gecontroleerd. De mentaliteitsomslag die SCB vereist, heeft binnen de bodemsaneringspraktijk reeds een duidelijke plaats ingenomen. SCB en KWALIBO vullen elkaar goed aan op dit vlak.

De eisen die gesteld worden voor het mogen uitvoeren van een bodemsanering vloeien voort uit wet- en regelgeving, beoordelingsrichtlijnen, vergunningen en contractverplichtingen. Toezicht vindt op diverse niveaus en door verschillende instanties plaats. Van periodieke systeemtoetsen door de certificerende instellingen, onafhankelijk toezicht door milieukundige begeleiders en handhavers, tot producttoetsen in de vorm van beschikkingen en, in het uiterste geval, handhavingsonderzoek. Dit is een duidelijk parallel aan SCB. Ook hier vindt toezicht op vergelijkbare niveaus plaats. Van systeemtoetsen naar procestoetsen en eventueel producttoetsen.
Echter, daar waar SCB bij de opdrachtgever tot doel heeft om te sturen van afstand, waardoor het uitvoeren van toezicht en producttoetsen tot een minimum wordt beperkt, merk je dat KWALIBO dit effect (nog) niet heeft. KWALIBO geeft helaas nog niet voldoende vertrouwen bij de controlerende en toezichthoudende instanties om producttoetsen en controles te verminderen. KWALIBO is dus een aanvulling op het traditionele toezichtsysteem en geen vervanging van, zoals SCB dat wel is.

Een belangrijk onderdeel van SCB is het bijbehorende risicomanagement, ofwel het opstellen en beheren van een risicodatabase en het vaststellen van beheersmaatregelen. De risicodatabase vormt de basis om effectieve en gerichte procestoetsen te kunnen uitvoeren. Het fenomeen risicomanagement heeft binnen KWALIBO niet of nauwelijks vorm gekregen.
Vanwege het veiligheidsbewustzijn tijdens bodemsaneringen, worden veiligheidsrisico’s wel onderkend en beheerst. Het opstellen van V&G-plannen, taak-risico-analyses en een uitvoerig maatregelenpakket conform de CROW132 zijn hier goede voorbeelden van. Het onderkennen en beheersen van omgevingsrisico’s of projectspecifieke risico’s is in mindere mate geborgd binnen de KWALIBO-regelgeving en dient additioneel in de kwaliteitsprocedures te worden opgenomen.
In de genoemde bodemsaneringswerken is door de opdrachtgever en opdrachtnemer een gezamenlijke risicodatabase opgesteld. In deze database zijn in gezamenlijk overleg alle denkbare risico’s benoemd en gekwantificeerd volgens de RISKMAN-methode. Hierbij worden verschillende factoren zoals kansen, kosten, tijd, omgeving en veiligheid afgewogen. Vervolgens wordt het risico toebedeeld aan de opdrachtnemer of aan de opdrachtgever en worden beheersmaatregelen gedefinieerd.
Concreet zijn onder andere risico’s benoemd ten aanzien van afwijkende verontreinigingsituaties, aanwezige beschermde flora en fauna, onveilige situaties bij afvoerroutes en afwijkingen tussen eigendomsgrenzen en erfafscheidingen. Door het uitvoeren van de beheersmaatregelen zoals aanvullend bodemonderzoek, aanstellen van verkeersregelaars e.d. zijn de risico’s teruggebracht tot een acceptabel restrisico of tot een gewijzigde saneringsaanpak. Door in een vroeg stadium de mogelijke risico’s vast te stellen en te kwantificeren is er nog tijd om beheersmaatregelen te treffen of de werkmethode te optimaliseren. Dit leidt tot een betere beheersing van de uitvoeringsfase.

Geconcludeerd kan worden dat de trend van kwaliteitsborging niet alleen is voorbehouden aan de bodemsector. Binnen de GWW-sector wordt deze lijn, weliswaar niet op basis van wettelijke verplichtingen, afgedwongen door de markt. Als gevolg van KWALIBO heeft de bodemsector een mentaliteitsomslag doorgemaakt ten aanzien van kwaliteitsborging en zal deze hierdoor relatief weinig moeite hebben om een goede invulling te geven aan deze nieuwe vorm van contractbeheersing. Het is echter niet zo dat door middel van de KWALIBO-procedures automatisch voldaan wordt aan de verwachtingen die de opdrachtgever stelt aan externe kwaliteitsborging. Aanvullingen op het gebied van risicomanagement en borgen van projectspecifieke eisen zijn essentieel. Deze onderdelen zijn relatief eenvoudig in te passen in de werkwijze zoals deze al geruime tijd worden gehanteerd. KWALIBO geeft de bodemsector in het algemeen een voorsprong bij de uitvoering van innovatieve contractvormen.

Voor meer informatie kunt u terecht bij:
Coen  Aarts
Tel (076) 596 05 00
Mail Coen Aarts